درد کمر يک عارضه خيلې ها معمول بوده ،در حدود ٨٠ در صد افراد جامعه درطول عمر اقلا يکبار بدان مبتلا خواهند شد٠نظر به سبب و ميخانکيت عارضه وسايرفکتورهاي فزيکي ورواني،اين بيماري ميتواند به مدت چند روز تا چند سال دوام نمايد٠ګر چه کمر دردي عمدتا در سنين ٣٠ الی ٥٠ سالګي حادث ميګردد ولې هيکس در هيچ عمر ازان مصئون نيست٠
معمولترين سبب کمر درديها راعوارض ميخانيکي تشکيل ميدهد٠کمر دردی
ساير عوارض نسبتا نادر مانند امراض التهابي در جوانان،ميکروبي در اطفال ونوجوانهاوسرطانها در سنين پيشرفته، بيشتر بملاحظه ميرسد٠
جهت روشني بيشتر لازم است به ترکيب ساختماني يا اناتومي کمر پرداخته شود٠کمر از استخوانها (ستون فقرات ،موره های کمر)،انساج نسبتا نرميکه در بين موره ها قرار داشته وبه مثابه “جمپنګها” يا دوشک وبالشت بين فقرات ايفای وظيفه مينمايد وبنام disc ياد ميګردد٠عضلات،نخاع شوکي،رشته های عصبي وعناصر محرکه و اثتناديه (tendons & ligaments) ازجمله ساير اجزای ساختماني کمر محسوب ميشوند.
بسادګي پيداست که درد کمر در اثر درجۀ مصدوميت عنصر يا عناصرترکبيه ان، از نظر شدت،دوام واندازه معلوليت بايد متفاوت باشد٠
کمر دردی دربرخې از موارد، دردهای اعضای ديګر وجود مانند ګرده ها،جهاز تناسلي زنانه،پروستات وديګران، به کمر انتشار نموده که تشخيص را مغشوشتر ومشکلتر ميسازد٠
دراين بحث هدف از بکاربردن اسطلاح درد کمر،بمعني lower back pain است که به قسمت پاياني کمر وسرين اطلاق ميشود٠
کمر در بدن انسان حاوي سه وظيفۀ عمده واساسي است:
متمم استناد،حرکات و محافظه بعضي اعضای بدن٠

چګونه به درد کمر مبتلا ميشويم؟

درد کمر در اثر تصادمات،برداشتن بارها ومواد سنګينن وبعضا بيدون سبب واضح عايد ميګردد٠دراکثرموارد،عضله،ويا اجزای حرکي واتباطي (ligaments &tedones) وياهم ديسک کمر،مصدوم ميشود٠
عضلات، ټندون و يا لګمنټ(muscles,Tendones and Ligaments) بيشتر از حد وتوانمدي نورمل ان کش شده،درنتيجه اجزای ساختماني ان که رشتها يا تارهای نهايت باريک ميکروسکوپي اند،پاره و مصدوم ميګردند٠درپروسه ترميم،اين تارها يا فايبرهای نازک متورم ودردناک ميشوند٠هرحرکتې که منتج به کشش تارهای مصدوم وماوف ګردد،درد شديد را بار اورده ميتواند٠پروسه ترميم نظر بشدت مصدوميت وساير فکتورها، روزها ،هفته ها وحتی ٣ ماه دوام کرده ميتواند٠
دردهای طولاني تر از ٣ ماه بنام درد مزمن کمر ياد شده و تداوي ان توجه بيشتر ميخواهد٠بعضا قسمت وسطي ديسک به نسبت فشارناموزون ميخانيکي فقرات استخواني پاره شده،جدار ديسک را که ساختنان غضروفي است تيله ميکند که بنام bulging desc مشمی است٠ندرتا ديسک متضرر شده مذکوربالای انساج مجاور ازجمله رشته های عصبي فشار واردنموده منتج به درد ،کرختي،ناتواني وساير عوارض درنواحي ميشود که رشته عصبي مذکور، به ان ارتباط وظيفوي دارند٠
انهايکه طور منظم ورزش وتمرينات فزيکي مينمايند،خطر بروز درد کمر نزد شان کمتر ديده ميشود٠برخلاف افراديکه از لحاظ فزيکي غير فعال،چاق،وکمکار اند،نسبتا بسادګي به اين بيماري ابطلا پيدا ميکنند٠
انهايکه بصورت متکرر کمردرد ميشوند،حوادث وحرکات ناچيز چون عطسه،سرفه،برداشتن يک چيز کوچک، حرکت “بيجا” وغالبا بيدون علت واضح،حملۀ درد عايد حال شان شده ميتواند٠

اعراض و علايم

درد عرض اساسي بوده که در اثر حرکات چون نشستن،ايستادن،خميدن،راه رفتن وحتي بيدون حرکت محسوس ميشود٠عدۀ کثير بيماران در اثر دورخوردن ازيک پهلو به پهلوی ديګر احساس درد مينمايند٠برخی از مصدومين ترجيح ميدهند تا ساکن وبيحرکت باقي مانده،زيرا حتی حرکت جزئی درد شديد را بار می اورد٠
بعضا رشته های عصبي بصورت موقت ويا دايمي تحت فشار قرار ګرفته وسيلتا عوارض ديګری چون احساس کرختي،بی حسي،سوزک زدن،سوزش درقسمت های بلاتر يا پايانتر اززانو و پا،ازدست دادن کنترول ادرار ويا مواد غايطه ،ببار امده ميتواند٠

علايم کمر دردي

لنګش،تغير دراستقامت کمر،شخي وسختي انساج مجاور کمر،درجات مختلف مصدوميت توان حرکي (مثلا بيمار قدم خود را بدرستي برداشته نميتواند “سقوط قدم”)،حسي و تغيرريفلکسها از جمله علايم مرض بوده ميتوند٠

تشخيص

برای تشخيص حکايت مريض واجرای معاينه داکتر اکثرا کافي پنداشته ميشود٠
اجرای “عکس”کمر ومعاينات خون در برخې از موارد ضروی و مفيد بوده درحاليکه دراکثر موارد ،خلاف توقع عامه،غير ضروري وحتی مضر خواهد بود٠
عکس ساده يا Plain XR: عکس ساده که در شفاخانها وساير مراکز صحي قابل دست رسي است درمورد ذيل ضروري پنداشته ميشود:
تصادمات،مثلا درد کمر ازباعث حوادث ترافيکي،افتادن از ارتفاع وامثال ان٠
بيمارانيکه سن شان بالاتر از ٥٠ سال باشد٠کمر درد
اطفال تبدار،اطفال وجوانان بادرد کمر بيدون سبب واضح٠
ولي عکسهای ساده مشکلات اتي را باخود به همراهي دارد:
عکس ساده معلومات ناچيز و حد اقل را رائه نموده،وسيلتا واسطه نه چندان مؤثر تشخيصيه پنداشته ميشود٠
با وصف انکه همۀ دوکتوران به مطالعه و نتيجه ګيري عکس های سادۀ راډيولوژي اشنائي دارند،ولی تعبير وتفسير دقيق ان توسط متخصص اين رشته يعنې راډيو لوژيست(Radiologist) صورت ميګيرد،ولې درکشور های فقير متخصين اين رشته ناياب بوده،مثلا در سالهی ٨٠ ميلادي در سراسر افغانستان صرف ٢ يا ٣ متخصص ملکي اين رشته وجود داشت٠در بين سالهای ٩٢ تا ٢٠٠١ رقم ان صفر و از ٢٠٠١ تا امروز نامعلوم ولې بيش از چند نفر محدود نخواهد بود٠
تغيراتيکه در اينوع عکسها قابل ديد ميباشد،در نزد اشخاص نارمل خيلی معمول بوده واغلبا موجوديت ان تصادفي پنداشته شده وسبب اصلي دردکمر نخواهد بود٠
(Magnetic Resonance Imaging (MRI : بهترين،مصئون ترين (چون دران عوض اشعه مضر ايکس (XRays) از ساحه مقناطيسي بيضرر استفاده ميګردد) ولې قيمت ترين وسيله تشخيصيه بوده، در کشور های فقير به ندرت قابل دسترسي است٠
Computed Tomography يا CT Scan : باوصف انکه چند دستګاه ان به افغانستان توريد شده است ولې مشکلات ان: جهت تشخيص دردهای کمر وسيله مؤثر پنداشته نميشود٠درجريان اجرای ان بيمار به مقدارهای خيلې زيادی اشعه اکس مواجه شده که بيماريهای ديګري بشمول سرطان ازاختلاطات ان پنداشته ميشود،تفسير و نتيجه ګيري ان به متخصص راډيو لوژي نياز دارد که متاسفانه تعداد شان درکشورهای فقير انګشت شمار ميباشد٠
Bone Scan : اين تست صرفا درموارد ميکروبي،التهابي و سرطاني مستعمل ميباشد٠
ثاير معاينات بشمول معاينه خون وادرار دربرخې از بيماران درتشخيص مرض کمک نموده ميتواند،ولې به تنهائي به هيچوجه نميتواند به تشخيص قطعي منتهي ګردد٠
درګذشته های دور، بازرق مواد رنګه در کمر وعکسبرداري ان،جهت تشخيص عامل يا اسباب کمر درديها ،استفاده بعمل می امد،ولې اين متود به نسبت خطرات ناشي از اجرا و معلومات ناچيز حاصله از ان،متروک وجايش را MRIګرفته است٠

تداوي

معالجه نظربه نوع بيماري (سبب اصلي درد کمر)،شدت،طول موجوديت وسايرفکتورهای ذيدخل تنظيم ميګردد٠
چون سبب اکثر حوادث کمردرديها ميخانيکي بوده،لذا لازم است درمورد مکث بيشتر نمود٠
١-استراحت مطلق نه تنها مفيد نيست،بلکه مضر نيز ميباشد،چه استراحت به سستي و ضعف عضلات منتج شده و شخص را ناتوان ميسازد٠پس لازم است تا بيماران درد کمر فعال بوده از تنبلي خوداري نمايند٠
استراحت به پهلو درحاليکه يک بالشت دربين زانوها قرار داده شود ويا به پشت درحاليکه بالشت در زير زانوها قرار ګيرد،دراوقات درد شديد مؤثر خواهد بود٠
۲-بستر سخت و خوابيدن روی زمين سخت، مفيد يت نداشته،ممکن خواب بيمار را متاثر سازد٠
٣-ادويه جات مسکن دارنده تاثير ضدالتهاب مانند lbuprofen,Naprosyn,voltaren,mobic,celebrax وامثال ان معمولا موثر تمام ميشود٠
ادويه جات چون codeine,morphine,pethidine,oxycodon,oxycontin,tramal صرفا به مدت خيلې کوتاه، ممکن ضررت افتد ولی استفاده طولاني ان سبب اعتياد وتحمل ميشود٠
ادويه جات خواب اور وبه اسطلاح ريلکس(استرخا کننده)چون diazepam وامثال ان غير مفيد شمرده ميشود٠
ورزش وتمرينات مخصوص،سنګ تهداب تداوي دردهای کمر را تشکيل ميدهد٠
درصورت امکان با فزيوتيراپیست در تماس شده ودر تداوی خويش از ايشان کمک وهدايت ګيريد٠اببازي وبايسکل سواري از سپورت های موثر پنداشته ميشود٠
در ٤٨ ساعت اول از تطبيقات سرد وبعدازان از تطبيقات ګرم چون مشکوله اب ګرم وامثال ان استفاده نمايد٠
ندرتا،برخې ازبيماران به عمل جراحي نياز پيدا ميکنند٠

نویسنده: داکتر صافي،سدني استراليا

Spread the love