افغانستان در ادوارد مختلف موازی به مردان نامور زنان نامور و برگزیده نیز داشت که همه درهمین خاک پرورش گردیده، دانش اموختند و نام خود را در صفحات درخشان مملکت باقی گزاشتند، که از ان جمله میتوان، رابعه بلخی، عایشه درانی، گوهرشاد، مخفی بدخشی، ملالی، محجوبه هروی، مستوره افغان وصدها زنان نامور دیگر را نام برد.
چه در خدا شناسی چه در ساحه ادبیات، سیاست و عرفان مملکت خدمات بزرگی برای جامعه شان داده اند و در هر کنج وکنار مملکت
چراغ معرفت را روشن نگهدا شته اند.
در افغانستان نشیب و فرازهای عرفا نی متعدد دیده شده که متاسفانه در نشیب ها بنا نر ملحوضات مختلف سبب دوری زنها از کسپ
علم و معرفت گردیده، اما این رابعه ها وملا لی ها همیشه موجود بودند قد علم کردند، وسرمشق خوبی برای زنان ومردان گردیدند.
بعد از یک دوره دوام دار تاریک عرفانی برای اولین بار در سال ۱۹۲۱ در عهد امیر امان الله خان غازی اساس مکاتب تعلیمی منظم نسوان گزاشته شد که اولین مکتب آن بنام مکتب مستورات یاد گردید و متصلان چند مکتب ابتدای زنانه دیگر در شهر کابل افتتاح کردید. در شروع تعداد شاگردان مکتب از صنوف ابتدائی 50 دختر در دو صنف بود در سال ۱۹۲۶ مکتب از صنوف ابتدائی به رشدیه ارتقا یافت و تعداد شاگردان در سال ۱۹۲۸ به ۸۰۰ نفر بالغ گردید. پروگرام درسی این مکتب مانند مکاتب پسران بود.

ملکه ثريا، بنيان گذار موسسه نسوان

ملکه ثريا، بنيان گذار موسسه نسوان

در خزان ۱۹۲۸ یکعده دختران مکتب مستورات یعنی 13 نفر جهت تحصیل به ترکیه اعزام گردیدند در ان دوره نهضت عرفانی نسوان روز به روز اوج گرفت تا اینکه باز بنابر ملحوظات اجتماعی و سیاسی نشیب ناگهانی عرفانی با آمدن حبیب الله کلکانی یعنی بچه سقا صورت گرفت وباز صدمه شدیدی بر نهضت عرفانی مملکت وارد آمد وهمه مکاتب زنانه ومردانه مسدود گردید.
در این دوره تاریک اما خوشبختانه کوتاه مردم چیز فهم و با دانش مجبور بودند که دختران وپسران شان را در خانه با سواد سازند تا از اقل دانش بی بهره نمانند.
در وقت حکومت نادر شاه واوایل ظاهر شاه احیای مکاتب نسوان محتاطانه شروع گردید.
اول کورس های قابله گی ودندان سازی تاسیس گردید و بعد همین کورس ها در سال ۱۹۳۹ در عمارت شفاخانه مستورات واقع جاده اندرابی به مکتب تبدیل و مکتب مستورات سابقه دو باره احیا گردید.